Başkalarının Onayına Neden Bu Kadar İhtiyaç Duyarız?

Bir karar vereceksiniz. Önce bir arkadaşınıza soruyorsunuz, sonra başka birine. Aldığınız cevaplar birbirini tutmayınca daha da kararsız hissediyorsunuz. Belki ne istediğinizi biliyorsunuz; fakat aklınıza şu soru geliyor: “Ya bu seçimimi beğenmezlerse?”

Başkalarının görüşünü önemsemek tanıdık ve anlaşılır bir deneyimdir. Bizi destekleyen birinin fikri, düşünmediğimiz bir ayrıntıyı görmemizi sağlayabilir. Ancak kendi kararımıza yer açabilmekle, kararımızı herkesin memnun olmasına bağlamak arasında bir fark vardır.

Beğenilmek istemek yanlış mı?

Hayır. İnsanların bağ kurmak, kabul görmek ve ilişkilerini sürdürmek istemesi anlaşılabilir. Aidiyet üzerine yapılan kapsamlı bir araştırma derlemesi, yakın ve sürekliliği olan ilişkiler kurma ihtiyacını önemli bir insan motivasyonu olarak ele alır.^[1]

Bu açıdan bakıldığında, sevdiğimiz birinin bizi takdir etmesinden hoşlanmamız şaşırtıcı değildir. Bir işin ardından geri bildirim almak veya önemli bir karar öncesinde görüş sormak da yararlı olabilir. Başkalarını önemsemek, kendi fikrimizin de önemli olmasına engel değildir.

Onay ihtiyacı ne zaman yorucu hale gelir?

Psikoloji araştırmalarında koşullu özdeğer kavramı, kişinin değerli hissetmek için hangi koşulları yerine getirmesi gerektiğine inandığını anlatmak için kullanılır. Bu koşullar motivasyon sağlayabilir; aynı zamanda kişi açısından hassasiyet alanları da oluşturabilir.^[2]

Bunu onay arama deneyimine uyarladığımızda, şu cümleleri düşünebiliriz: “Beni takdir ederlerse yeterliyim.” “Kimse bana kızmazsa iyi bir insanım.” “Herkes memnunsa doğru karar vermişimdir.” Böyle bir ölçüyle yaşarken, farklı görüşlerle karşılaşmak kendimize ilişkin değerlendirmemizi de sarsabilir.

Gündelik hayatta bu güçlük şu örneklerde kendini gösterebilir:

• İstemediğiniz bir plana katılıp sonrasında kendinize kızmak.
• Bir tercih belirtmeden önce birçok kişiden aynı cevabı almaya çalışmak.
• Birinin hoşnutsuzluğunu, hemen kendi hatanızın kanıtı olarak görmek.
• Eleştiri almamak için bir işe başlayamamak veya sürekli düzeltmek.

Bu örnekler tek başına bir tanı veya kesin bir açıklama sunmaz. Sizin için önemli olan, bu davranışların hangi durumlarda ortaya çıktığı ve kendi ihtiyaçlarınıza ne kadar yer bıraktığıdır.

“Ya beni sevmezlerse?” düşüncesine nasıl bakabiliriz?

Bazen bir isteği reddetmek, farklı bir fikir söylemek veya kendi planını seçmek, ilişkinin bozulacağı anlamına gelecekmiş gibi hissedilebilir. Burada kendinize şu soruyu sorabilirsiniz: “Gerçekte ne olacağından korkuyorum?”

Birinin hayal kırıklığı yaşamasından mı, tartışmadan mı, dışlanmaktan mı? Korkunun adını koymak, her fikir ayrılığını aynı şekilde değerlendirmekten daha somut bir başlangıç sunar. Karşınızdaki kişinin daha önce nasıl tepki verdiği ve ilişkinin koşulları da bu değerlendirmede önemlidir.

Kendi isteğinizi ifade ederken diğer kişinin görüşünü ve haklarını gözetmeniz mümkündür. Açık ve saygılı biçimde kendini ifade etmek, atılgan iletişimin temelidir.^[3] Bu konuya, ilişkide sınır koymak üzerine yazıda da değinmiştik.

Kendi tercihimize nasıl daha fazla yer açabiliriz?

1. Cevap vermeden önce kendi durumunuzu değerlendirin. Bir öneriye hemen “evet” demeden zamanınız, isteğiniz ve sorumluluklarınız hakkında düşünün. “Takvimime bakıp sana döneyim” gibi bir cümle, ne istediğinizi anlamak için kendinize zaman ayırmanıza yardımcı olabilir.
2. Küçük ve uygun durumlarda bir tercih belirtin. Nerede buluşacağınız veya hangi etkinliği seçeceğiniz gibi gündelik bir konuda kendi fikrinizi söylemeyi deneyebilirsiniz. Sizin için güvenli ve yönetilebilir bir durumla başlayın; bütün ilişkilerinizi aynı anda değiştirmek zorunda değilsiniz.
3. Beklentinizle yaşanan olayı ayırın. “Farklı düşünürsem beni dışlar” bir beklentidir. Konuşmanın ardından gerçekten ne olduğunu gözleyin. Kendinizle ilgili olumsuz inançları yazmak ve onları destekleyen ya da sorgulatan kanıtlara bakmak, değerlendirmeyi somutlaştırabilir.^[4]
4. Geri bildirimin ne hakkında olduğunu belirleyin. Yapıcı bir eleştiri, belirli bir davranışı veya işi geliştirmenize yardımcı olabilir. “Bu sunumda örnekler eksikti” ifadesiyle “Ben yetersiz biriyim” sonucu aynı şey değildir. Geri bildirimin hangi kısmını kullanabileceğinizi düşünürken kendinizin tamamı hakkında hüküm vermemeye çalışın.

Bu cümleler, herkesin memnun olmasını garanti etmez. Kendinizi ifade ettiğinizde rahatsızlık da hissedebilirsiniz. Ne hissettiğinize, ne söylediğinize ve karşılığında ne olduğuna bakarak kendi deneyiminizi anlamaya çalışabilirsiniz.

Onay ihtiyacı için ne zaman destek alınabilir?

Başkalarının değerlendirmeleri günlük kararlarınızı belirgin biçimde zorlaştırıyorsa, istemediğiniz sorumlulukları sürekli üstleniyorsanız veya eleştiri sonrasında kendinizi uzun süre değersiz hissediyorsanız, psikolojik destek düşünmek anlamlı olabilir. Öz saygıyla ilgili olumsuz inançlar psikolojik danışmada ele alınabilir.^[4]

Bu süreçte hangi tepkilerden çekindiğinizi, kendinizle ilgili beklentilerinizi ve ihtiyaçlarınızı ifade etme biçiminizi birlikte anlamak mümkündür.

Bu yazı genel bilgilendirme ve psikoeğitim amacıyla hazırlanmıştır. Kişisel değerlendirme, tanı veya tedavi yerine geçmez.