Bir İlişkide Sınır Koymak Neden Bu Kadar Zor?

Bazen “hayır” demek istediğimiz halde “tamam” deriz. Bir davranış bizi rahatsız ettiği halde konuyu açmayız. Kendi ihtiyacımızı söylemek yerine karşımızdaki kişinin ne hissedeceğini düşünürüz.

Sonra da içimizden şu sorular geçebilir:

Böyle durumlarda sınır koymak, yalnızca ne istediğimizi söylemek kadar basit hissettirmeyebilir. Çünkü sınır koymak bazen karşımızdaki kişinin hayal kırıklığına uğraması, bize katılmaması veya hoşumuza gitmeyen bir tepki vermesi ihtimalini de kabul etmeyi gerektirir.

İlişkilerde sınır ne demektir?

“Sınır” kelimesi bazen soğukluk, uzaklaşma veya insanları hayatımızdan çıkarmak gibi anlaşılabilir. Oysa kişilerarası sınırlar bundan çok daha gündelik bir şeyi anlatır: Nerede rahat olduğumuzu, neye ihtiyaç duyduğumuzu, hangi davranışları kabul edip etmediğimizi ve hangi sorumlulukların bize ait olduğunu fark edebilmek.

Sınırlar zamanımızla, özel alanımızla, duygularımızla, iletişim biçimimizle, fiziksel yakınlıkla, dijital hayatımızla veya ilişkide üstlendiğimiz sorumluluklarla ilgili olabilir.

Bunların hiçbiri karşı tarafın ne yapacağını garanti etmez. Sınır koymak çoğu zaman karşımızdakinin davranışını kontrol etmekten ziyade, bizim bir durumda nasıl davranacağımızı açıklaştırmakla ilgilidir.

Sınır koymak ile duvar örmek aynı şey değildir

Sağlıklı ilişkilerde iki ihtiyaç aynı anda var olabilir: yakınlık kurmak ve birey olarak kalabilmek.

Dolayısıyla amaç ne bütün sınırları ortadan kaldırmak ne de kimsenin yaklaşamadığı duvarlar örmektir. Daha işlevsel olan, ilişkiye ve bağlama göre esneyebilen ancak kişinin kendi ihtiyaçlarını bütünüyle kaybetmediği bir denge kurabilmektir.

Peki sınır koymak neden bu kadar zor olabilir?

Bunun tek bir nedeni yoktur. Aynı davranış farklı kişilerde oldukça farklı kaygılardan kaynaklanabilir.

Özellikle reddedilmeye karşı yüksek duyarlılık yaşayan kişiler, belirsiz kişilerarası durumları daha kolay reddedilme işareti olarak yorumlayabilir. Böyle bir durumda bir ihtiyacı dile getirmek yalnızca iletişim kurmak değil, ilişkinin devam edip etmeyeceğine dair bir risk almak gibi hissedilebilir.

Sınır koyamama nasıl bir döngüye dönüşebilir?

Kısa vadede sessiz kalmak ilişkiyi koruyormuş gibi görünebilir. Çünkü o anda tartışma çıkmaz. Fakat ihtiyaç sürekli bastırıldığında uzun vadede kırgınlığın artması, kişinin ilişkiden geri çekilmesi veya biriken öfkenin çok daha yoğun biçimde ortaya çıkması mümkündür.

Sınır koyduktan sonra suçlu hissetmek yanlış yaptığımız anlamına mı gelir?

Hayır. Bir davranışın bize rahatsız edici bir duygu yaşatması, o davranışın yanlış olduğu anlamına gelmez.

Eğer uzun zamandır insanları memnun etmeye, çatışmadan kaçınmaya veya kendi ihtiyacınızı ikinci plana koymaya alıştıysanız, ilk kez “hayır” dediğinizde suçluluk yaşamanız şaşırtıcı değildir.

Burada iki farklı soruyu ayırmak yararlı olabilir:

Karşımdaki kişinin duygularından ne kadar sorumluyum?

Bir ilişkide birbirimizin duygularını önemsemek elbette değerlidir. Empati kurmak, nasıl konuştuğumuza dikkat etmek ve gereksiz yere incitici olmamak yakın ilişkilerin önemli parçalarıdır.

Fakat empati ile diğer insanın her duygusunu yönetmek aynı şey değildir.

Bir isteği reddettiğinizde karşınızdaki kişi hayal kırıklığına uğrayabilir. Bir konuda anlaşmadığınızda öfkelenebilir. Daha fazla yalnız kalmaya ihtiyaç duyduğunuzu söylediğinizde bunu sevmeyebilir.

Sizin sorumluluğunuz ihtiyacınızı mümkün olduğunca açık, saygılı ve dürüst biçimde ifade etmektir. Karşınızdaki kişinin hiçbir olumsuz duygu yaşamamasını garanti etmek ise çoğu zaman mümkün değildir.

Sınır koyarken neler yardımcı olabilir?

Sınır koyarken nasıl konuşulabilir?

Tek bir doğru cümle yoktur. Ancak kısa, açık ve doğrudan ifadeler çoğu zaman uzun savunmalardan daha anlaşılır olabilir.

Buradaki amaç ezberlenmiş cümleler kullanmak değil, özür dileyerek var olmak zorunda olmadığımızı hatırlamaktır.

Sınırlar ilişkideki tekrar eden döngülerle nasıl bağlantılı olabilir?

Bir ilişkide sınır güçlüğü çoğu zaman tek başına ortaya çıkmaz. Bir kişi rahatsız olduğu konuyu söylemedikçe içine kapanabilir; diğer kişi bu geri çekilmeyi ilgisizlik olarak yorumlayabilir ve daha fazla yaklaşabilir. Yaklaşma arttıkça ilk kişi daha da geri çekilebilir.

Ya da kişi uzun süre kendi ihtiyaçlarını söylemeden uyum gösterip, biriken kırgınlığı sonunda yoğun bir öfkeyle dile getirebilir. Karşı taraf da “Hiçbir sorun yoktu, bu nereden çıktı?” diye düşünebilir.

İlişkilerde benzer örüntülerin neden tekrar ettiğini daha ayrıntılı ele aldığım İlişkilerde Aynı Döngülere Neden Giriyoruz? yazısını da inceleyebilirsiniz.

Bir sınırın söylenmiş olması her zaman yeterli olmayabilir

Sağlıklı iletişim yalnızca bir kişinin ihtiyacını açıkça ifade edebilmesine değil, diğer kişinin de bu ihtiyeti ciddiye alabilmesine dayanır.

Sınırlarınız sürekli küçümseniyor, açıkça söylediğiniz “hayır”lar tekrar tekrar görmezden geliniyor, istemediğiniz davranışlar ısrarla sürdürülüyor veya sınır koyduğunuzda tehdit, aşağılama, baskı ya da cezalandırmayla karşılaşıyorsanız mesele yalnızca “daha iyi iletişim kurmak” olmayabilir.