İlişkilerde Aynı Döngülere Neden Tekrar Tekrar Giriyoruz?

Bazen ilişkide tartışılan konu değişir ama tartışmanın kendisi değişmez. Biri daha fazla konuşmak ister, diğeri uzaklaşır. Biri yeterince önemsenmediğini hisseder, diğeri sürekli eleştirildiğini düşünür. Bir süre sonra taraflar yalnızca ne hakkında tartıştıklarını değil, nasıl tartıştıklarını da tekrar etmeye başlar.

Neden aynı döngüler tekrar eder?

Yakın ilişkiler yalnızca bugünkü olaylardan oluşmaz.

Bir partnerin geç cevap vermesi, sessizleşmesi, eleştirel konuşması veya mesafe koyması kimi zaman yalnızca o anki davranış olarak algılanmaz. Kişinin önceki ilişki deneyimleri, kendisi ve diğer insanlar hakkındaki beklentileri de bu davranışa yüklediği anlamı etkileyebilir.

Örneğin aynı sessizlik iki kişi tarafından tamamen farklı yorumlanabilir:

Biri bunu "Benden uzaklaşıyor" şeklinde değerlendirirken, diğeri "Tartışmayı büyütmemek için biraz durmam gerekiyor" diye düşünüyor olabilir.

Olay aynıdır.

Ama anlam aynı değildir.

Ve çoğu ilişki döngüsü tam da bu noktada başlar.

Olaydan çok, olaya verdiğimiz anlam önemlidir

İlişkilerde davranışlarımız çoğu zaman doğrudan olaydan değil, o olay hakkında yaptığımız yorumdan etkilenir.

Partnerinizin akşam boyunca sessiz kaldığını düşünün.

Bu sessizliği:

"Bana kızgın."
"Artık benimle ilgilenmiyor."
"Yine konuşursam kavga çıkacak."
"Biraz yalnız kalmaya ihtiyacı var."

şeklinde yorumlamak mümkündür.

Her yorum farklı bir duygu yaratabilir.

Kaygı, öfke, suçluluk, kırgınlık veya rahatlama.

Duygu da davranışı şekillendirir.

Bu nedenle ilişkide ortaya çıkan tepki çoğu zaman yalnızca partnerin yaptığı şeyin değil, o davranışa verdiğimiz anlamın da sonucudur.

Bağlanma örüntülerinin ilişkilerle ne ilgisi var?

Bağlanma kuramı, yakın ilişkilerde güvenlik, yakınlık, terk edilme ve bağımsızlık gibi konulara neden farklı biçimlerde tepki verdiğimizi anlamak için önemli çerçevelerden biridir.

Bazı kişiler ilişkide mesafe hissettiklerinde yakınlığı yeniden kurmak için daha fazla temas arayabilir.

Mesaj atmak, açıklama istemek, konuşmakta ısrar etmek veya karşı tarafın duygularından emin olmaya çalışmak buna örnek olabilir.

Bazı kişiler ise stresli ilişki anlarında tam tersine geri çekilme eğiliminde olabilir.

Konuşmayı kapatmak, yalnız kalmak istemek veya yoğun duygusal temastan uzaklaşmak daha güvenli hissettirebilir.

Bunların hiçbiri tek başına kişiliğin değişmez bir özelliği değildir.

İlişkideki bağlam, stres düzeyi, geçmiş deneyimler ve karşı tarafın davranışları bu tepkilerin ortaya çıkmasını etkileyebilir.

Biri yaklaştıkça diğeri neden uzaklaşabilir?

İlişkiler araştırmalarında dikkat çeken etkileşim biçimlerinden biri yaklaşma–geri çekilme döngüsüdür.

Bir taraf bir problemi çözmek, konuşmak veya değişiklik istemek için partnerine daha fazla yaklaşabilir.

Diğer taraf ise konuşmanın yoğunluğundan, eleştirildiği hissinden veya çatışmadan kaçınmak için geri çekilebilir.

Sorun şu ki bu iki davranış birbirini besleyebilir.

Bir taraf geri çekildikçe diğeri:

"Beni dinlemiyor."

diye düşünüp daha fazla konuşmaya çalışabilir.

Diğer taraf ise baskının arttığını hissederek daha da uzaklaşabilir.

Sonunda iki taraf da başlangıçtaki korkusunu doğrulamış gibi hisseder:

Biri "Beni yine yalnız bıraktı."

Diğeri "Ne yaparsam yapayım üzerime geliyor."

Döngüde kimin haklı olduğu her zaman en önemli soru değildir

İlişki çatışmalarında doğal olarak şu soruya odaklanmak kolaydır:

"Kim başlattı?"

Ancak bazı durumlarda daha işlevsel soru şudur:

"Biz birlikte hangi döngüyü yaratıyoruz?"

Çünkü bir kişinin davranışı diğerinin tepkisini etkiler; o tepki de ilk kişinin sonraki davranışını şekillendirir.

Böylece zamanla ilişki içinde kendi kendini sürdüren bir sistem oluşabilir.

Bu bakış açısı, bireysel sorumluluğun önemsiz olduğu anlamına gelmez.

Hakaret, tehdit, şiddet, baskı veya kontrol gibi davranışlar "karşılıklı döngü" diyerek normalleştirilemez.

Ancak olağan ilişki çatışmalarında, tarafların birbirlerini nasıl tetiklediklerini anlamak değişim için güçlü bir başlangıç noktası olabilir.

Aynı ilişkiyi mi seçiyoruz, yoksa aynı anlamları mı üretiyoruz?

Bazen insanlar:

"Neden hep aynı tip insanlarla birlikte oluyorum?"

diye sorar.

Bazı durumlarda gerçekten benzer partner seçimleri söz konusu olabilir.

Ancak tekrar eden şey her zaman partnerin özellikleri değildir.

Kişinin yakınlığa, mesafeye, eleştiriye, reddedilmeye veya belirsizliğe verdiği anlamlar da farklı ilişkilerde benzer sonuçlar üretebilir.

Örneğin terk edilme konusunda hassas olan biri, belirsiz davranışları daha hızlı biçimde uzaklaşma işareti olarak yorumlayabilir.

Yoğun yakınlık karşısında rahatsızlık yaşayan başka biri ise partnerinin temas arayışını baskı olarak değerlendirebilir.

Böylece farklı ilişkilerde bile benzer duygusal döngüler ortaya çıkabilir.

Bu döngüler değişebilir mi?

Evet.

İlişkisel örüntüler öğrenilmiş ve zaman içerisinde güçlenmiş olabilir; ancak değişmez değildir.

İlk adım çoğu zaman tartışma çıktıktan sonra "kim haklı?" sorusuna dönmek yerine, tartışmanın nasıl başladığını fark etmektir.

Şunlar üzerinde durmak yararlı olabilir:

• Hangi durumlar beni en hızlı tetikliyor?

• Partnerimin davranışını genellikle nasıl yorumluyorum?

• Bu yorum bende hangi duyguyu yaratıyor?

• Bu duyguyla ne yapıyorum?

• Benim tepkim karşı tarafta nasıl bir tepki yaratıyor?

• Sonunda ikimiz de başlangıçta korktuğumuz noktaya mı geliyoruz?

Bir döngüyü değiştirebilmek için önce onu görünür hale getirmek gerekir.

Psikolojik danışmada ne üzerinde çalışılabilir?

İlişkisel güçlüklerle çalışırken yalnızca tartışmanın görünen konusuna odaklanmak her zaman yeterli değildir.

Kişinin yakın ilişkilerdeki beklentileri, sınırları, iletişim biçimi, geçmiş ilişki deneyimleri, terk edilme veya yakınlıkla ilgili hassasiyetleri ve tekrarlayan düşünce–duygu–davranış örüntüleri birlikte değerlendirilebilir.

Amaç "doğru partner tipini" bulmayı öğretmek değildir.

Daha önemli olan, kişinin ilişkiler içerisinde kendi ihtiyaçlarını, sınırlarını ve otomatik ilişki örüntülerini daha iyi tanıyabilmesidir.

Sonuç

Aynı tartışmanın farklı biçimlerde tekrarlandığını fark etmek çoğu zaman yorucu ve umutsuz hissettirebilir.

Ancak tekrar eden örüntülerin fark edilmesi aynı zamanda değişim için önemli bir fırsattır.

Çünkü ilişki döngülerinin büyük bölümü yalnızca partnerimizin ne yaptığıyla değil, bizim o davranışı nasıl algıladığımız, nasıl tepki verdiğimiz ve karşılıklı olarak birbirimizin tepkilerini nasıl güçlendirdiğimizle oluşur.

Bazen ilişkiyi değiştirmek, önce tartışmanın konusunu değil tartışmanın örüntüsünü görebilmekle başlar.

Kaynaklar

Simpson, J. A., & Rholes, W. S. (2017). Adult attachment, stress, and romantic relationships. Current Opinion in Psychology, 13, 19–24.

Papp, L. M., Kouros, C. D., & Cummings, E. M. (2009). Demand-withdraw patterns in marital conflict in the home. Personal Relationships, 16(2), 285–300.

Bu yazı psikoeğitim amacıyla hazırlanmıştır ve bireysel değerlendirme yerine geçmez.